رقص خنجرآیین به یادماندنی ترکمن ها-کتول

رقص خنجرآیین به یادماندنی ترکمن ها-کتول

رقص خنجر

ذِکرِ خَنجَر یک نوع نمایش هنری رایج در بین ترکمنهاست. این رقص که به طور دسته‌جمعی و با لباس سنتی و خنجر بر کمر صورت می‌گیرد، حالتی ذکر گونه دارد و برداشتی است عارفانه از حالت و جذبه صوفیان.

پیشینهٔ اجرای مراسم رقص خنجر، به حدود سه قرن قبل از ظهور اسلام برمی‌گردد. در آن زمان مراسم رقص خنجر صرفاًبه عنوان آیین نمایشی با مضمونی حماسی اجرا می‌شد. قبایل ترکمن قبل از شکار و شروع نبرد با حیوانات درنده این مراسم را اجرا می‌کردند تا روحیه گرفته، در مبارزه پیروز شوند.

بنابراین عده‌ای از کارشناسان و پژوهشگران آداب و رسوم و فرهنگ قوم ترکمن، این نمایش هنری را یک نوع آمادگی کامل برای رزم و مبارزه در گذشته‌های دور می‌دانند که طی آن جنگجویان و مبارزان صحرا، پیش از عزیمت به میدان نبرد، شمشیرها را به دست گرفته، با جمع شدن و چرخیدن و انجام حرکات موزون که با نعره و فریاد همراه بوده، خود را برای نبرد یا مقابله با دشمنان آماده کنند و بعد از آن روانهٔ میدان نبرد شوند. امروزه گرفتن خنجر به دست غزل‌خوان گروه، یادگار آن دوران است.

کاملاً روشن است که مضمون اشعار در آن دوران حماسی و در وصف شجاعت‌ها و قهرمانی‌های جنگجویان آن قبیله بوده‌است. ولی پس از ظهور اسلام این اشعار رنگ مذهبی و دینی به خود گرفت و مضمون آن به ذکر و ستایش خداوند و اولیای الهی تبدیل گشت. به طوری که خواندن غزل‌های عارفانه - که گاهی سرودهٔ شخص بخشی بود - متداول گشت.

نحوه ی اجرای رقص خنجر

در مراسم «رقص خنجر» یا «ذکر خنجر» یک گروه 6 نفره از مردان ترکمن به دور آتش داخل یا خارج از «آلاچیق» حلقه زده و می‌چرخند. آنها در حالیکه آوای خاصی را تکرار می‌کنند، برگرد آتش می‌گردند. این چرخش همراه با اجرای رقص پا انجام می‌گیرد. رقص پا به صورت چرخشی و به شکل رفت و برگشت می‌باشد.


در کنار همسرایان یک نفر به نام «پرخوان» حضور دارد که با ذکر خوانی خود رقصندگان را همراهی می‌نماید. پرخوان در طول مدت اجرا به نیایش و ذکرخوانی خود ادامه می‌دهد. گروه رقصنده در هر چرخشی این آوا را تکرار می‌کنند: «آهِی آهِی آهِی آهِی آهِی ...»این چرخش و ذکرخوانی حدود پانزده دقیقه به طول می‌انجامد و در پایان پرخوان که از ابتدا خنجری را در دست گرفته است آن را به بالا می‌آورد.

با این حرکتِ پرخوان، رقصندگان نیز دست‌های خود را در یک نقطه‌ی مشترک بالا می‌گیرند که تداعی‌گر نمایی از یک آلاچیق و یا گنبد نیز می‌تواند باشد. لازم به ذکر است که در طول اجرا خنجر فقط در دست پرخوان است. همچنین اگر قرار است که رقص خنجر در بیرون از الاچیق اجرا گردد قبلاً آتشی تهیه می‌شود و سپس مراسم انجام می‌گیرد. 


تمامی بازیگران در این آیین نمایشی، لباس خاصی چون قبای بلند سرخ، کلاه پشمی سفید و پوتین چرمی دارند. مراسم نمایشی رقص خنجر هنوز هم در بین قبایل مختلف ترکمن رواج دارد و امروزه نیز در سراسر مناطق ترکمن صحرا، و شهرستان گنبد در مراسم عروسی، جشن «آق آش» و جشن‌های مختلف چون ضیافت حج، ختم قرآن و موقع برپاداشتن آلاچیق و... برگزار می گردد

 موفق وپیروز باشید

محمدرضاافراز-مزرعه کتول

/ 0 نظر / 48 بازدید