گورستان و زیارتگاه خالد نبی-گلستان

گورستان و زیارتگاه خالد نبی درشرق استان گلستان

موقعیت جغرافیایی گورستان و زیارتگاه خالد نبی

مجموعه گورستان و زیارتگاه خالد نبی در یک منطقه کوهستانی و در فاصله ۹۰ کیلو متری شمال شرق شهرستان گنبد کاووس و ۵۵ کیلو متری شمال شرق شهرستان کلاله و ۶ کیلومتری روستای گچی سو – نزدیک آی تمر از توابع بخش مراوه تپه و بر فراز قله کوه گوگجه داغ واقع شده‌است.

موقعیت قله کوه گوگجه داغ

قله کوه گوگجه داغ که در بین مردم به قله «قدرت» نیز معروف است، حدود ۷۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. رشته کوه گوگجه داغ از مشرق به کوه‌های بابا شملک و از شمال و غرب و جنوب به هزار دره اطراف پیوسته‌است.

راه ارتباطی زیارتگاه خالد نبی

راه ارتباطی زیارتگاه خالد نبی کوهستانی بوده، ولی از طریق کلاله و تمرقره قوزی تا آن محل راه دشواری نیست. بدلیل دوری راه و فقدان وسیله نقلیه و کمبود تسهیلات رفاهی در محل و همچنین گرمای شدید تابستان و سرمای زمستان، بهترین زمان برای انجام فرایض دینی و زیارت ماه‌های فروردین و اردیبهشت است.

معرفی خالد نبی و شرح زندگی ایشان

یکی از پیغمبران عرب بعد از عیسی خالد نبی غیث بن سنان عبسی بود، که درگفتگوی محاوره‌ای ترکمنان، ایشان را «حالت نبی» می گویند.

به نقل از کتاب ناسخ التواریخ، خالد بن سنان شش هزار و یکصد و بیست و سه سال بعد از به دنیا آمدن آدم و در سال ۵۳۰ میلادی بر تخت نبوت نشته و مردم زمان خود را به شریعت «اسماعیل ذبیح اله» می‌رسد.

او در سرزمین عدن که در یمن می‌باشد، می زیسته‌است. و از قبیله «بنی عبس بغیض» می‌باشد. از آنجایکه ایشان در زمره پیامبران تبلیغی بدون کتاب و آخرین مبلغ زین مسیح بوده و وظیفه اش ایجاب می‌کرد که بعنوان مبلغ دینی به همه جا سفر کند و مردم را به پذیرش دین مسیح دعوت کند. در آن زمان در ایران، خسرو انوشیروان پادشاهی می‌کرد و آیین زرتشت مذهب رسمی اکثر ایرانیان بود.

فاصله زمانی بین ظهور خالدنبی و ولادت خاتم‌الانبیاء چهل سال است. به عبارت دیگر خالد بن سنان چهل سال پیش از ولادت خاتم‌الانبیاء به ظهور می‌رسد. به طوریکه دختر خالد نبی در دوران پیری به خدمت رسول الله (ص) می‌رسد، و در حضور مبارک پیامبر ایمان می‌آورد

زیارتگاه خالد نبی

زیارتگاه خالد نبی بصورت بنایی مسقف با پلان چهار ضلعی و تعدادی پنجره و در ورودی است، که در ورودی بقعه دارای طاق هلالی می‌باشد. پنجره‌ها و در ورودی فلزی (آهنی) ساده‌است. و بر هیچکدام از آنها کتیبه تزیین دیده نمی‌شود.

سقف آرامگاه خالد نبی ازبیرون گنبدی مدور سبز رنگ و شلجمی شکل است که کمربند و گنبد داخل هم رفته‌است.در داخل بقعه خالد نبی فقط صورت قبری ساده به شکل قبرهای پشته‌ای به ارتفاع حدود ۵/۱ متر دیده می‌شود.

این قبر فاقد کتیبه تاریخی می‌باشد. سقف بقعه بر روی دو ستون فلزی استواشده‌است. بر روی یکی از تاقچه‌های پنجره تعدادی سنگ‌های کوچک طبیعی از جنس سنگ‌های رودخانه‌ای گذاشته شده‌است.

امکانات زیارتگاه خالدنبی

در اطراف بقعه خالد نبی تعدادی اتاق یا زائرسرا برای اقامت و استراحت زائرین و یک باب مسجد و چندین سرویس بهداشتی و تعدادی آب انبار ساخته شده‌است. ترکمن‌ها به این آب انبارهااصطلاحاًٌ لاری می گویند.آب لاریها توسط باران تامین و بوسیله شیروانی‌ها و لوله‌های آب باران داخل منزل هدایت می‌شوند. در حیاط امامزاده خالد نبی با تعداد قبرهای مزارهلایی به شکل سر قوچ مستند روبرو می‌شویم.

بقعه چوپان آتا

کمی دورتر از زیارتگاه خالد نبی و بر سر قلعه مسلط هزاره دره شمالی، بقعه چوپان آتا وجود دارد. این بقعه بصورت بنایی ساده، مسقف با پلان چهار ضلعی است. که در هر ضلع آن یک پنجره با طاق هلالی می‌باشد.

پنجره شمالی تبدیل به مدخل شده‌است. گنبد بقعه فلزی و بصورت نوک تیز شش ضلعی در مرکز سقف ساخته شده‌است. که دارای کمربندی می‌باشد. نمای خارجی بنا ساده و سیمان کاری شده‌است، و نمای داخل بقعه نیز ساده، فاقد تزیین و کتیبه‌است. در داخل بقعه صورت قبری ساده بدون سنگ قبر دیده می‌شود.

بقعه عالم بابا

بقعه عالم بابا همانند بقعه چوپان عطا از حیث شکل و پلان ساخته شده‌است. این بقعه بصورت بنایی ساده چهار ضلعی که در هر ضلع آن یک پنجره وجود دارد. پنجره ضلع جنوبی آن تبدیل به مدخل و در ورودی با طاق هلالی شده‌است.

سقف و گنبد این بقعه نیز مشابه گنبد بقعه چوپان عطا است. در داخل بقعه فقط صورت قبری ساده بدون کتیبه دیده می‌شود. ساختهای مرقد عالم بابا و چوپان عطا از سنگ‌های لونه محلی بوده‌است.

گورستان خالد نبی

در شرق بقعه عالم بابا و بر روی یک رشته تپه‌های خاکی که ارتفاع آن به مراتب کمتر از ارتفاع محل زیارتگاه خالد نبی است، گورستان وسیع با منظره خیره کننده و عجیبی می‌باشد که سنگ قبرهای آن به شکل استوانه‌هایی به ارتفاع ۲ متر و بیشتر دیده می‌شود.

سنگهای در گورستان خالد نبی

به نظر می‌رسد بیش از ۶۰۰ سنگ مزار در گورستان خالد نبی یافت می‌شود. پراکندگی این سنگ‌ها در دامنه کوه مرکزی، دامنه شرقی کوه‌است و برخی دیگر از مجموعه سنگ مزارها بصورت‌های منفرد در پته‌های اطراف که مسلط به هزار دره می‌باشد، قرار گرفته‌اند.

سنگ مزارهای این گورستان به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:

1-سنگ مزارهای استوانه‌ای بلند، مستقیم و عمود که به شکل احلیل مردان ساخته‌اند، که احتمالاًٌ مخصوص گور مردان بوده‌است.


2-سنگ مزارهایی صلیبی شکل و یا بصورت نیم کره و باتوجه به شکل ظاهری ساخته شده‌، احتمالاًٌ مخصوص گور زنان بوده‌است.

سنگ مزارهایی صلیبی شکل در گورستان خالد نبی


3-سنگ مزارهایی که به شکل شاخ قوچ ساخته شده‌اند. در فرهنگ قدیمی ترکمن‌ها قوچ مظهر قدرت و فرمانروایی است. و نقش شاخ قوچ متداول ترین نماد قدم ترکمن است.

ویژگی های سنگ مزارهای خالد نبی

سنگ مزارهای خالد نبی که طول متوسط آنها ۲ متر (حداقل ۵/۰ و کداکثر ۵ متر) و با قطری بیش از ۵۰ سانتی متر و وزنی بالغ بر ۲ تن بصورت ایستاده و در شکل‌هایی که گفته شد از سنگ یک پارچه حجاری شده و تراشیده شده‌است.

 

عموم سنگ مزارهای خالدنبی بدون کتیبه و نوشتار هستند، و تمامی آنها به شکل‌های مختلف انسانی و تجریدی تراش خوده‌اند. و اگر سنگ مزاری دارای کتیبه باشد غیر ماهرانه و تقلیدی ناشیانه از سنگ مزارهای قدیمی و کتیبه آن بسیار مختصر و در حد معرفی فرد متوفی است.

قبر خالد نبی

در داخل زارتگاه خالد نبی و بر روی قبر وی پارچه سفیدی کشیده‌اند، که بر روی آن نوارها و تکه‌های پارچه‌های رنگی بصورت افقی دوخته و آویزان شده‌است. که علت این اقدام بر نگارنده مشخص نگردید.

در نزد ترکمنان، سنتی وجود دارد، آنگاه که فرد جوانی که تازه ازدواج کرده، فوت نماید و اصطلاحاًٌ جوانمرگ شود، برای وی علاوه بر سنگ مزار، نماد خاصی از جنس پارچه‌های سفیدی که بر روی آن نوارهای رنگی دوخته شده قرار می‌دهند.

سنگ شدن هندوانه‌ها

در داخل زیارتگاه خالد نبی و بر روی تاقچه یکی از پنجره‌ها، تعدادی سنگ‌های کروی و گرد نگهداری می‌شوند، این سنگ‌ها از محوطه بیرونی امامزاده و از پای سنگ مزارها جمع آوری شده‌است. ترکمن‌ها عقیده دارند، که این مکان پالیز هندوانه‌ها بوده که بر اثر نفرین خالد نبی تبدیل به سنگ شده‌اند.

درخت نظر کرده

در برابر در ورودی بقعه عالم بابا، درختچه کوچکی وجود دارد که اصطلاحاًٌ از آن به عنوان درخت نذر کرده یاد می‌کنند. زائرین ترکمن برای بر آورده شدن حاجات خود مانند فراوانی غلات، بهبودی زراعت، افزایش گله و رمه بخصوص برای زایش زنان سترون و عقیم به آن دخیل می‌شوند و توسل می‌جویند و در جهت قبله به آن نخ گره می‌زنند.

سنگ مزارهای گورستان خالد نبی به شکل کله قوچ

در گورستان خالد نبی سنگ مزارهایی دیده می‌شود که به شکل کله قوچ حجاری و تراشیده شده‌اند. قوچ و شاخ قوچ در میان همه ترکمن‌ها و در قسمت‌های وسیعی از آسیای میانه بعنوان قدرت شناخته شده‌است.

قوچ در نظرها یک حیوان بسیار پر قدرت و اسطوره‌ای است و چون مظهر باروری بوده و در گله زایش بوجود می‌آورد. بنابراین در نظر مردم محترم بوده‌است. قوچ نیز بعنوان یکی از حیوانات شاخدار، از حیوانات منسوب به خورشید محسوب می‌گردد.

تیرک (دیرک)

در مجاورت و محوطه بیرونی زیارتگاه خالد نبی تیر چوبی دیده می‌شود که به چوب درمان یا چوب سرگرمی نیز معروف است. جنس چوب از جنس درختان روسی و بنام درخت سوور است، که مجاورت چشمه خضر دندان می روئیده‌است.

ترکمن‌ها اعتقاد دارند، که هر کس دندان درد دارد و یا تمایل دارد که به دندان درد مبتلا نشود، بایستی از تیر چوبی یاد شده بالا برود و نوک آن را گاز بگیرد. بر اثر استفاده زیاد از این تیر چوبی، سطح خارجی آن بسیار صاف و صیقلی شده‌است به نحوی که بالا رفتن از آن به دشواری ممکن است.

چشمه خضر دندان

در مجاورت زیارتگاه خالد نبی، چشمه آبی وجود دارد، که عموماًٌ در فصل بهار جریان دارد. به اعتقاد زائرین ترکمن آب این چشمه شفا بخش است و برای رفع مریضی دام‌ها و گله‌ها از آن استفاده می‌کنند. برخی از زائرین هم برای تبرک و شفا آب چشمه را با خود به همراه می‌برند.

به امید دیدار

محمدرضا افراز-مزرعه کتول


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: گورستان و زیارتگاه خالد نبی , گورستان خالدنبی , امامزاده خالدنبی , زیارتگاه خالدنبی


تاريخ : ۱۳٩۳/۸/٢۱ | ٩:٤۳ ‎ب.ظ | نویسنده : محمدرضا افراز | نظرات ()
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.