بازی های محلی استان گلستان ومنطقه کتول

مقدمه:

بسیاری ازبازی های نمایشی وسنتی ایران نه تنها به لحاظ نام های شان، بلکه به خاطر عناصز اجتماعی ای که در آن ها یافت می شود وشکل وهیبتی که بر آن ها حاکم است ،دقیقا از جامعه تاثیر پذیرفته اند .فراموشی هریک از این بازی ها ،فراموش بخشی از گذشته وفرهنگ ما ودر نتیجه فراموشی ارزش ها وهنجار ها ی آن است چرا که باری ها و ورزش های سنتی بخشی از آموزش وپرورش غیر رسمی هر جامعه ای است ونقش تربیتی فوق العاده ای در رشد شخصیت و فرهنگ پذیری افراد آن ایفا می کنند .بازی و ورزش های سنتی نوعی تمرین راه ورسم زندگی و هر جامعه ای راه ورسم زندگی است. برخی از این بازی ها بر خواسته از مراسم و تشریفات اجتماعی کار وتولید اقتصادی ، برخی دیگر برخاسته از جنگ و گریز با دشمنان و مبارزه با جانواران وحشی است وتعدادی نیز ریشه در آیین های جادویی وادیان است .

انواع باز ی های سنتی :

 خانه بازی یا لپر بازی :

شرح بازی:

لپر بازی  یک بازی دخترانه است وعمدتا بین سنین 7 الی 8 ساله وبه صورت 2تا 4نفره انجام می شود .بازیکنان ابتدا در مکان بازی مربع  هایی با استفاده از زغال ویا گچ مشخص می کنند که تعداد مربع ها  شش یا هشت خانه ای است . ویک نیم دایره ای در خارج از خانه ششم یا هشتم ترسیم می کنندکه اصطلاحا به آن جهنم می نامند هریک از بازیکنان در حالیکه  تخته سنگی به ابعاد تقریبی کف دست در اختیار دارند که در غرب استان به لپر می نامند با شمارش یک تا صد ویا تر خشک انداختن سنگ تر شده شروع کننده بازی شروع می شود  فرد بازی کن سنگ لپر را در اولین خانه بازی قرار می دهد ولی لی کنان از داخل هریک خانه های ترسیم شده بدون اینکه پایش روی خط هریک از خانه قرار گیرد از داخل هریک از خانه ها عبور می کند واز روی خانه جهنم سنگ لپر به خارج از جهنم عبور می دهد بدون اینکه از داخل ان عبور کند به صورت لی لی کنان می پرد بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند بدون هیچ گونه لغزش وخطایی تمامی خانه های بازی تصاحب می کند در صورت خطا وقرار گرفتن پای بازی کن روی خط هریک از خانه ها بازی به فرد دیگر واگذار می شود .اگر بازیکن بدون لغزش وخطا تمامی خانه ها از خودش بکند در آخرین مرحله از بازی با چشمان بسته  از خانه به خانه عبور می دهد( که در این مرحله  حرکت بصورت لی لی کنان انجام نمی شود )بعد از پایان بازی فرد بازی کن خانه ی را در اختیار می گیرد که بازی کنان بعدی حق عبور از ان را ندارند که می بایست به صورت لی لی کنان از روی خانه فرد مذکور بپرند ولی فرد صاحب خانه در خانه خود می تواند استراحت کند .سپس از روی دیگر خانه ها به صورت لی لی کنان بازی را ادامه می دهد فردی خانه ای برای خود انتخاب می کند سعی می کند در جای حساس انتخاب کند که بازی کنان بعدی به سختی بتوانند از روی آن بپرد و فرد دیگری که همانند بازیکن قبلی برنده خانه شده پس از طی مراحل شروع کننده بازی، سعی می کند در کنار فرد اول بازی کن خانه ی برای خود انتخاب کند تا در دوره های بعدی بازی براحتی ادامه بازی دهد.بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند تا اینکه فردی از  از بازی کنان   که  خانه بیشتری تصاحب کند آن فرد برنده بازی منصوب می گردد که از بازی کنان  خانه برای خود انتخاب نکردند ویا تعداد خانه ها نسبت به فرد برنده بازی  کمتر است سواری می گیرد .

لنگه بازی :

شرح بازی:

نام اصلی این بازی در استراباد ودر شهر گرگان فعلی لنگه بازی است ودر غرب استان علی الخصوص در مناطق ییلاقی با نام پاره بازی می شناسند .دلیل نام گذاری این بازی با استفاده تکه پوست چرمی ویا تکه چمن کنده شده به اندازه تقریبی کف دست می باشد.

این بازی یک بازی پسرانه عمدتا در ایام تابستان وبهار وبخصوص در ایام نوروز انجام می شد.بازی فوق دو الی چهار نفره بوده وشروع کننده بازی یا به صورت تر خشک انداختن (سنگی که یک طرف ان را با آب دهان خیس می کردند ویا با پرتاب سکه پولی شیر یا خط تعیین می شد.نحوه اجرای بازی قبل از شروع بازی یا به صورت ضربات تند بدون اینکه پای فرد بازیکن به زمین زده شود یا هر باری که به لنگه ضربه می زند می تواند پای خودش را روی زمین قرار دهد با تعداد شمارش از قبل تعیین شده که عمدتا از یک تا صد بوده بازی ادامه پیدا می کرد هر کسی که توانست بدون خطا با شرایط اعلام شده بازی ادامه دهد وبه عدد تعیین شده برسد آن فرد برنده بازی است که فرد یا افراد بازنده به ان فرد برنده شده سواری می دادند.

بازی در هنگام اجرای به 3 روش با تکنیک خاص انجام می شد آن هم بستگی به مهارت فرد داشته که عبارت از :1 –ضربه زدن لنگه با بغل پا 2-ضربه زدن با انگشتان پا 3-ضربه زدن با استفاده از پشت غوزک پا البته هر چند عددی شمارش می شد یک یا دو بار بر پشت پا زده می شد.

وسط بازی :

شرح بازی:

این بازی عمدتا بین دختران انجام می شد وگاها نیز در بین پسران در سنین 6الی 8 ساله هدف از اجرای این بازی جهت تقویت نیروی محرکه وتحریک دید بازیکن که به صورت گروه 4 ال 6 نفره انجام می شد.بازی با یار کشی شروع می شود بدین ترتیب 2 استاد بازی هریک از افراد را به عنوان عضو گرو بازی فرا می خوانند وبا شیر وخط کردن شروع کننده بازی تعیین می شود بدین ترتیب گروهی که قرعه بنام انها  افتاددر بیرون  ازمکانی به شکل مستطیل (مته) قرار می گیرد وگروه بعدی در داخل مستطیل قرار می گیرد افراد گروه خارج از  مستطیل سعی می کنند که داخل  ( مته )یا همان مستطیل شوند وگروه مقابل سعی می کند با در دست داشتن توپ هریک از افراد ی که سعی دارند که وارد  مته شوند را نشانه بگیرند با ضربه زدن هریک افراد بیرون از  مته ان فرد از بازی خارج می شود تعداد افرادی که از دور خارج شوند گروه رقیب برنده بازی می شوند وجایشان با گروه مقابل عوض می شودگروهی که بیشترین افراد را از دور خارج کرد دور خط یا همان خارج از مته قرار می گیرد  بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند . 

گردو بازی یاجوز بازی

شرح بازی:

این بازی به صورت گروهی وپسرانه است ودر فضای باز انجام می شود هریک از بازیکنان بر اساس قرار قبلی در حالیکه تعدادی گردو در دست دارند با قرار دادن دو یا سه عدد گردو روی هم یعنی به تعداد افراد بازی کن گردو در کنار هم قرار می دهند لازم به ذکر است هریک از بازیکنان یک عد د گردوبزرگتر از گردوهای چیده شده در میدان بازی که اصطلا حا به آن شقه می نامند جهت ضربه زدن به گردو های چیده شده در دست دارند شروع کننده بازی که در فاصله 4 الی 5 متری مکان قرار گرفتن گردو ها ایستاده است با شیر خط کردن تعیین گردیده بازی  را با نشانه گرفتن با شقه ای که در دست دارد شروع می کنند اگر توا نست  گردو ها را با ضربه زدن ازداخل دایره ای  که گردو ها چیده شده خارج کند تمامی گردو ها را تصاحب می کند یعنی برنده تمامی گردو ها می شود و افراد بازیکن مجددا گردو خودشان را داخل مکان بازی می چینند در این مرحله برنده بازی علاوه بر گردوی که همراه با  دیگر بازی کنان داخل میدان بازی قرار می داد  یک جفت بیشتر از دیگر بازیکنان در مته مکان بازی می چیند در این مرحله نیز برنده بازی ،آغاز کننده بازی است در هر مرحله از بازی تعداد ی از گردوها در مکان بازی باقی می ماند ونفرات بعدی بترتیب بازی را ادامه می دهند. بازیکنان بخاطر هیجان بخشیدن بازی در هر دوره از بازی سعی می کنند تعد اد جفت های گردو را بیشتر کنند بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند.در پایان بازی هریک از بازیکنانی که بیشترین گردو را بدست آورندآن فرد  برنده بازی است .

کشتی باشال:

شرح بازی:

پهلوان در حالی که شالی دور کمر بسته  به میدان کشتی آمده وبا انجام حرکات ویژه ای ، مبارز می طلبد در صورت وجود داوطلب کشتی انجام می شود در غیر این صورت داور بازی کشتی گیری که از قبل جهت شرکت در مسابقه کشتی اعلام آمادگی کرده بود بازی توسط پیشکسوتان کشتی به عنوان داورآغاز می شود  ( واز قبل جوایز بازی که عمدتا یک راس گوسفند و یا گاو از طرف خانواده داماد در نظر گرفته می شد در اختیار داوران کشتی قرار می گرفت )بدین تریب کشتی آغاز می شد هرکسی برنده کشتی می شد دست کشتی گیر توسط داور بازی بالا می رفت وتماشاچیان هلهله کنان کشتی گیر برنده را تشویق می کردند وداور با حضور خانواده داماد هدایا را به کشتی گیر پیروز اهدا ء می کرد .این ورزش ازجمله ورزش های پسندیده ای بوده است که در کلیه جشن ها وعلی الخصوص مراسم عروسی که در بعد ظهری، روزی که داماد را از حمام به خانه می آوردند ویا عروس را به خانه داماد می بردند در میدان ده با حضور   پهلوانان وکشتی گیران نامی و ..انجام می شد .  

هفت سنگ:

رایج ترین بازی های دخترانه در اقصی نقاط استان بویژه شمال کشور بازی هفت سنگ بوده این بازی با عث تقویت قدرت وتحریک وتمرکز بالای بازیکنان می شود.

شرح بازی:

این بازی با دو گروه 7 الی 8نفره یا بیشتر انجام می شود که هرگروه یکی از بازی کنان را به عنوان اوستا سردسته انتخاب می کند اوستا ها هفت سنگ را در وسط میدان روی هم می چینند وافراد دو گرو با فاصله مساوی از وسط میدان در دو طرف سنگ ها صف می کشند اوست نیز با تر خشک کردن ، توپ را در اختیار یک گروه قرار می دهد فرد ماهر تر توپ را به طرف سنگها نشانه می گیرد  اگر به سنگ ها اصابت نکرد یک نفر از گروه مقابل با توب به طرف سنگها نشانه می رود هرگاه توپ به سنگها اصابت کند وان را به زمین بریزد اعضای گروه پرتاب کننده ی توپ به طرف محوطه در وسط میدان می گریزد .اعضای تیم مقابل که توپرا در اختیار می گیرند به هم پاس کاری می کنند وافراد گروه فراری را با توپ میزنند هر بازیکنی که توپ به او اصابت کنداز دور خارج می شود اعضای گروی فراری باید سعی کنند که در حال فرار ،سنگهای ریخته شده را روی هم بچینند تا بتوانندقبل از آن که همه ی اعضای آن ها را از دور خارج گردند سنگ ها را روی هم چیده شود ویک امتیاز کسب کند هفت امتیاز ،گروه را برنده می کند از این رو آن هایی که جلوی بازیکنی که در حال چیدن سنگهااست قرار می گیرند خود را سپر یلا می سازند اگر یکی از افراد گروه فراری به وسیله ی توپ ضربه خورد واز دور خارج گردید اگر گروهی قبل از ان که سنگها را روی هم بچینند اعضای ان گرو از دور خارج گردند بازنده این دور بازی محسوب می شوند وتوپ در اختیار گروه دیگر قرار می گیرد وبازی از نو آغاز می شود افراد گروه بازنده موظفند که هرکدام از افراد گروه برنده به پشت گیرد وبه اصطلاح کولی یا سواری دهد.

 پول بازی یاسکه بازی:

شرح بازی:

این بازی متداول ترین بازی بین پسران 7الی 10 ساله بوده است که بصورت 2 الی 3 نفره یا بیشتر انجام می شود .که با تعدادی عدد سکه که هریک از بازیکنان در اختیار دارند انجام می شود هریک از بازیکنان طبق قرار داد قبلی مثلا 2الی 3 سکه 5ریالی به تعداد بازیکنان سکه ها را روی هم در داخل خط دایره ای شکل می چینند ودر فاصله 4الی 5متری با استفاده از یک عدد گردو ویا سکه بزرگتر از سکه که در محل بازی کاشته شده نشانه می گیرند اگر هریک از بازیکنان توانستند سکه های چیده شده را از داخل دایره ای کاشته شده در هم بریزند واز دایره زمین خارج کنند برنده سکه ها می شوند واگر چنانچه تعدادی از سکه های ریخته شده از دایره خارج نشده باشد مجددا سکه را روی هم می چینند وبازی مجددا از سوی نفرات  شروع ونفر برنده نفر آخر گروه قرار می گیرد بدین تریب بازی ادامه پیدا می کنند در پایان هر یک از بازیکنانی که بیشترین سکه را بدست اورد برنده بازی است.

 کالنگ بازی :

شرح بازی :

این بازی یک بازی پسرانه است که بصورت گروهی ودر یک فضای باز وزمین کاملا نرم ومرطوب که بتوانند کالنگ را براحتی به زمین فرو کنند  انجام می شود بادر اختیار داشتن ، 4الی 6 عدد چوب به اندازه تقریبی 50سانتیمتری نوک تیزوبه قطر کلفتر از  انگشت شست دست  ،بازی کنان در حالی که تعدادی چوب، در دست دارند یک نفر از آنها بطور داوطلبانه اولین کالنگ(چوب) خود را بر زمین بازی می کارد ونفرات بعدی بتر تیب کالنگ خودشان را در کنار کالنگ افراد می کوبند در هر مرحله که افراد توانستند با کالنگ خود گالنک افراد مقابل را بیندازند وکالنگ ها ی  به زمین افتاده  متعلق به فرد، می گردد .بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند تااینکه هریک از بازیکنانی که بیشترین کا لنگی را در اختیار بگیرد برنده بازی محسوب می گردد.

کلاغ پر:

شرح بازی :

بازیکنان بصورت دایره وار کنار هم می شینند واز بین خود یک نفر را بعنوان اوستا بازی با شمارش یک تا صد انتخاب می کنند اوستا بازی انگشت سبابه خود را در وسط بازی با نام بردن نام یکی از پرندگان بازی را شروع می کند وافراد بازیکن باید بلا فاصله همانند اوستا انگشت خودشان را با بالا بردن وسپس در کنار انگشت اوستا قرار دهند ودر مراحل بعدی نیزاوستا  همانند مراحل قبل بازی ،با نام پرنده ادامه پیدا می کنند تا اینکه  اوستادر لابلای مراحل بازی  نام اشیاء را می برد اگر چناچه افراد با شنیده نام اشیاءدستانشان را بالا بردند آن فرد یا افرا د بازنده بازی محسوب می گردند وفرد بازنده می بایست بر پشت بنشیند و اوستا نیز در حالیکه با کف دست بر  پشت فرد بازنده  میزند واشعاری را بادر بیت  فوق می خواند :

تب ، تب خمیر شیشه بر زمین            دست بالادست ؛دست کی بالا   

که در این هنگام  یکی ازاین بازیکنان بر پشت فرد بازنده می کوبد فرد بازنده، در حالیکه چشمان خودرا بسته وبرپشت خوابیده باید نام آن فرد ی که  بر پشت او کوبیده را ببرد درصورت صحیح گفتن نام آن فرد بازنده جای اوستا را می گیرد وبازی مجددا همانند قبل شروع می شود.در غیر اینصورت آنقدر فرد بازنده باید بر پشت بخوابد وافراد یکایک بر پشت آن فرد بزنند، تا اینکه یکی از افراد دلشان برحم آید بنوعی اسم خودش را یا توسط فرد دیگر بازگو نماید. (لو دهد) تا ان فرد بایستد .

 چولنگ سواری یا پاچو:

شرح بازی :

چولنگ دو عددچوبی است به ارتفاع قد بازی کن که در فاصله نیم متری زمین  دارای شاخکی کف پا بازی کن در قرار میگیرد .

شیوه بازی :

این بازی عمدتا در روزهای برفی وکوچه های گلی ویا توسط بچه هایی که کفش های انها بر اثر پارگی اب می داد بچه ها در حالیکه سوار بر شاخک چوب می شدند با دستها قسمت بالای چوب  را می چسبیدندوسپس چهت سوار شدن بر چولنگ بر روی ارتفاعات ویا دیواره خانه ویا سکوی خانه می رفتند وسپس بر روی چولنگ می ایستادند در هنگام ایستادن همزمان باید حرکت می کردند بچه بصورت گروهی یا دو به دو مسافتی را حرکت می کردن هر کسی مهرت بیشتری می داشت مسافت بیشتری را طی می کرد آن فردی که بیشترین مسافت را طی می کرد برنده بازی می بود در طول مسیر تعدادی لز بجه ها بدلیل تجربه کم نقش بر زمین می شدند که موجب خنده وشادی سایرین می شد که ان فرد از دور بازی خارج می شد بازی روش های متعددی داشت از جمله ایستادن روی یک چولنگ ویا بازکردن دو چولنگ از همدیگر یا به سمت عقب حرکت کردن از جمله حرکات نمایشی بوده که افراد بازیکن را به شور شعف وا می داشت .

 گوشه بازی :

شرح بازی:

بازیکنان مکان بازی را به چهار قسمت تقسیم نموده وسپس به واسطه قرعه کشی (شیر وخط)فردی را که در وسط بازی قرار بگیر د را مشخص می کردند ونفرات دیگر در چهار طرف میدان بازی می ایستند ودر حین بازی افراد جاهایشان را با یکدیگر تعویض می کنند وهر کدام به سویی می روند بدین معنی که گوشه های خود را رها می کنند .گوشه ای که روی آن کسی قرار نگرفته است وخالی شده آماده این است که فردی که در وسط ایستاده است فورا"آنجا را تصاحب نماید در صورت تصاحب قرار گرفتن فرد در یکی از گوشه های بازیکنان  ان گوشه متعلق  به ان فرد می شود وفردی که گوشه بازی  خود را از دست داده ، در وسط بازی قرار می گیرد ومنتظر جابجایی افراد در حین بازی می شود تا بتواند در هنگام خروج افراد خود را در جای فردخارج شده از گوشه زمین  قرار دهد که بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند.

سنگ چران یاریق بازی-ریگ بازی

شرح بازی:

بازیکنان جهت تعیین نوبت بازی تمامی بازیکنان در حالیکه مشتی از سنگ قلوه  ریز( تعداد 5عدد) به هوا ریخته وهرکسی که توانسته ستگ قلوه  ریخته شده بیشتری  را با پشت دست خود قرار دهد آن فرد شروع کننده بازی است بدین ترتیب نفر اول بازی را سنگ های خود را به هوامی ریزد وبا کف دست تعدادی از سنگ ها را از روی هوا در اختیار می گیرد ودر مرحله بعدی سنگ های خود را بصورت چهار تا ، چهارتایی  کنار هم می چیند یکی از این سنگها را بغیر از سنگهای چهار تایی  به هوا پرتاب می کنند وهمزمان به نوبت سنگ های چهار تایی کرده بدون خطا ولغزش در اختیار می گیرد وسپس سنگها را در میدان بازی می ریزد همانند قبلی یک عدد سنگ را به هوا می اندازد در این مرحله بایستی تمامی سنگها را در یک مرحله از روی زمین جمع کندودر صورت موفقیت مرحله سوم بازی شروع می شود یعنی در این مرحله بازیکن تمامی سنگها را یک جا روی زمین می ریزد وسعی می کند فاصله سنگها رعایت شود تا درهنگام حرکت هر یک از سنگها به یکدیگر نخورند که این امر باعث باخت فرد بازیکن  می شود بدین تریب فرد بازیکن در حالیکه سنگها را روی زمین پهن کرده دست راست خود را بصورت پل در آورده وبا دست دیگر سعی می کند در با یک ضربه سنگها را بصورت دانه ، دانه از زیر پل دست خارج کند در هنگام عبور دادن باید سعی کند  هریک از سنگها به سنگ دیگر اصابت کند در غیر اینصورت فرد بازیکن از دور بازی در این مرحله خارج می شود وبازی به فرد دیگر واگزار می گردد.بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند تا اینکه به تعدادعدد دوره بازی که از قبل تعیین کرده بودند برسند هر فردی زودتر با طی مراحل  بازی به تعداد عدد بازی رسیده باشد آن فرد برنده بازی ودیگر بازیکنان به بازی خود ادامه می دهند .تا نفرات بعدی برنده بازی مشخص شود. 

طناب کشی:

شرح بازی:

بازیکنان در حالیکه در به دوگروه5 الی 6نفره تقسیم شده اند، با در اختیارگرفتن طنابی به طول تقریبی 20متر در میدان بازی پشت خطی توسط که توسط داور بازی مشخص شده در دو طرف خط بصورت طولی پشت سرهم  می ایستند وبا صوت داور بازیکنان دو گروه  درحالیکه طناب بازی را در دست دارند شروع به کشیدن طناب می کنند و سعی می کنند گروه مقابل را از روی خط بطرف خودشان بکشند ،هر یک گروه ،گروه مقابل را ویا حتی طناب گره شده که مماس با خط روی زمین را عبور دهند  آن گروه برنده بازی منصوب می گردند بدین ترتیب گروه برنده بازی با گروه بعدی بازی، که در خارج از میدان بازی قرار دارد بازی را ادامه می دهند .  

درنه بازی :

این بازی مخصوص شبهای عروسی وجشن ها است اجرای آن بعداز صرف شام در منزل داماد انجام می شود وسر انجام با کشتن گوسفند وکباب خوری ختم می شود.

شرح بازی:

این بازی در منزل داماد در شب حنابندان بعد از صرف شام بین جوانان  متداول بوده که ،فردی  پیشنهاد دهنده بازی شروع کننده بازی است در حالیکه یک عددکشکک گوسفند که به آن قاب ویا یک عدد  کبریت  در دست دارد افراد را بصورت دایره وار ئور هم می نشینند شروع کننده بازی با استفاده از قاب ویا کبریت که یک طرف قاب ویا کبریت را شاه وطرف دیگر آن را وزیر نام گذاری می نمایند. دو طرف کبریت را که پهن تر است ،دزد وعاشق نام می نهند . به ترتیب قاب را می اندازند به مجرد این که قاب بطرف شاه افتاد فرد قاب انداز شاهی تعیین می گردد ،سپس انداختن قاب توسط افراد ادامه پیدا می کنند تااینکه وزیر بازی نیز تعیین شود ،وزیر درنه را در دست می گیرد وشاه نیز با گذاشتن کلاه یا با بستن شال یا هر پارچه ای برسر وگذاشتن سبیل مصنوعی و وزیر به اتفاق هیات وزیران در کنار شاه برروی دوصندلی ویا دو متکا وحاضرین نیز سعی می کنند هیچ عمل غیر عادی وخارج از نزاکت ، در جلسه انجام ندهند مثلا " سرفه و خنده بی مورد ویا پاهایشان را دراز نکنند ف در این حالت افرادی نیز در صدد شکلک وادا اصول در اوردن سعی می کنند شاه را بخندانند بعد از تعیین شاه ووزیر، شاه از وزیر از اوضاع کشور می پرسد و وزیر گزارش کار اوضاع مملکت را می دهد آنگاه شاه دستور می دهد تا افراد، قاب را به نوبت بالا بیندازند . اگر کسی که قاب را بالا انداخته وقاب او دزد را نشان دهد ،وزیر به شاه عرض می کند که قبله عالم ،دزد پیدا شد در این لحظه همه حاضرین در جلسه سکوت می کنند ومنتظر می مانند که شاه چه تصمیمی برای دزد می گیرد شاه انواع دستور را می دهد وبازپرسی شروع می شود که چه دزدیده است ؟دزد پاسخ  می دهد وشاه اورا جریمه نقدی می کند وسپس می گوید برو خارج از منزل با صدای بلند بگو آی من دزدم ودر مرحله بعدی دزد را جریمه نقدی می کنند ودزد را به داماد حاضر درجلسه می شناسند اگر دزد از آشنایان داماد وعروس باشد مبلغ جریمه دزد بیشتر می گردد ویا به کف دست دزد با درنه به تعدادمعینی که از سوی شاه تعیین شده می زنند ،وسپس افرادحاضر  قاب را مجددا می اندازند تا اینکه فرد عاشق تعیین شود وآنگاه شاه از فرد عاشق می پرسد؟ عاشق چه شده ایی عاشق باید طوری در مقابل شاه بنشیند که شاه بتواند روی آن بنشیند بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند اگر چنانچه در هنگام قاب انداختن جهت قاب شاه ویا وزیر را نشان دهد تغییر تحول شاه و وزیر نیز انجام می شود .بدین ترتیب تا پاسی از شب بازی ادامه پیدا می کند وسپس از پول های بدست آمده گوسفندی ویا گوشت خریداری می کنند وبا خوردن کباب ،بازی به پایان می رسد.

کفتل زنی:

شرح بازی :

هریک از بازیکنان در حالیکه چوبی به قطر ساق دست وبطول حدود یک متری در دست دارند در پای درخت گردو جمع می شوند .وگردوهای روی درخت را از ارتفاع زمین نشانه می گیرند بدین ترتیب هریک از افراد با پرت کردن چوب خود  گردو ها را نشانه گرفته  هر فردی که با نشانه دقیق توانست گردو بیشتری را  از روی درخت به زمین بیندازد آن فرد برنده،بازی است معمولا این بازی بعد از  چیدن گردو های مزارع ،که توسط کشاورزان اقدام می گردد هر شخصی توانست با نشانه گیری دقیق تعدادگردو بیشتری را جمع آوری نماید آن فرد برنده بازی است.

قایم باشک یا قایم موشک بازی :

شرح بازی:

بازیکنان با شمارش 10تا 100فردی که می بایست در میدان بازی چشمنان خودش را ببندد ودیگر بازیکنان خودشان دور از چشمان آن فرد پنهان شوند را تعیین می کنند افراد نیز بلا فاصله خودشان را در جاهای مخفی پنهان می کنند  فردی که چشمنان خودش را بسته است با شمارش یک تا صد چشمانش را باز می کند وبه جستجوی افراد می پردازد قبل از شروع بازی قرار می گذارند اگر از دور،هر یک از  افرا د دیده شد آن فرد بایستی از دور بازی خارج شود یا اینکه فرد بایستی به هرطریق ممکن قبل از رسیدن به میدان بازی با دست فرد خارج از میدان بازی را دستگیر نماید که بدین تریب جای بازیکن دستگیر شده با فرد میدان بازی  عوض می شود ودر بعضی از مناطق استان ازجمله مناطق ییلاقی کردکوی با دستگیر شدن فرد ،فرد بازنده به فرد برنده از مکان دستگیر شده تا میدان  بازی  کولی (سواری )دهد ، بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند . 

تیله بازی یا تک بازی

شرح بازی:

روش بازی خطی:

در ابتدا بازیکنان خط مدور دایره ای شکل به شعاع یک متر بر روی زمین ترسیم می کنند وخطی صافی بر روی دایر ه ای می کشند ودایره را به دو قسمت تقسیم می نمایند وهریک از تیله ها را روی خط ترسیم شده قرار می دهند وبا فاصله معینی وتوافقی از تیله ها فاصله می گیرند وبا استفاده از یک تیله بزرگتر به واسطه ضربه انگشت یک دست وانگشت شصت دست دیگر به تیله های داخل زمین نشانه می گیرند در صورت برخورد تیله شلیک شده به تیله های داخل زمین تمامی تیله های خارج شده از دایره زمین متعلق به آن فرد می شود ومجددا فرد آغاز کننده کسی است که  تیله آن  دور تر از دیگر افراد بازیکن باشد وفرد آغاز کننده بایستی از همان محل قرار گیری تیله خود به تیله های داخل میدان بازی نشانه  گیرد بدین ترتیب فردی  که بیشترین تیله را بدست آورد برنده بازی است .

روش خانه ای :

تعدادبازیکنان بیشتر از 2نفرند که به تعداد 4 عدد چاله کوچک به طول یک متر  در میدان بازی حفر می کنندکه به هریک از گودا ل ها خانه می نامند  ودر فاصله یک ونیم متری خانه اول خط مستقیمی می کشند که به آن ایستگاه بازی می نامند وسپس به واسطه قرعه کشی نفر اول شروع کننده بازی را تعیین می کنند فرد ویا گروه 2نفره مشخص می شوندسپس یک گروه تیله های خود را لب گودال 1و3قرار می دهد وگروه دیگر از ایستگاه بازی سعی می کند تیله های کاشته شده را بزند بدین ترتیب که با یک بار انداختن تیله به سمت خانه ها ، تیله ها را به داخل خانه بفرستد ومی تواند مجددا " تیله رقیب را نشانه روی کند ، در این بازی هر خانه برای فردی است وهر گروه می بایستی در هر سری از بازی 2 خانه را بگیرد در غیر این صورت به ازای هر خانه امتیازی به رقیب خواهد داد ،ودر صورت رسیدن امتیاز یکی از گروهای بازی به اتمام می رسد وفرد ویا گروهی که تیله بیشتری دریافت نماید  آن فرد ویا گروه برنده بازی است. 

چو توپ بازی:

شرح  بازی :

ابتدا خطی بطول 5متر در میدان بازی ایجاد می کنند وبا استفاده از  توپی را که در اختیار دارند  ،توسط یکی از بازیکنان به هوا پرتاب می شود فردی کهدر کنار او در حالیکه  چوب در دست داردبا تمام قدرت توپ که در هوا پرتاب می کند  می زند  وسپس فردی که ضربه زننده توپ می باشد موظف است فاصله طی شده توپ را حدودا "بطول بیش از 20متر از میدان بازی فاصله گرفته  وبه مکانی که در آنجا توپ پرتاب شده بود رفت وبرگشت نماید در این هنگام فردی که توپ را دراختیار گرفته سعی می کند فردی که  در حال دویدن است را با توپ خود نشانه بگیرد اگر چنانچه توانست به فرد رقیب خود ضربه بزند فرد زننده توب ،از  یک امتیاز برخوردار می گردددر غیر اینصورت جای آن دو نفر عوض می شوددر صورتیکه گروه مقابل که  دورتر از میدان بازی هستند و توپ رادر هوا بگیرد وقبل از رسیدن به او بکوبد یک امتیاز مثبت برای تیم مقابل در نظر گرفته می شود وآن فرد از دور بازی خارج می شود بازی تا زمانی ادامه پیدا می کند که تمامی بازیکنان یک تیم از دور بازی خارج شوند .گروهی که بیشترین افراد آن در بازی باقی بمانند آن گروه برنده بازی منصوب می گردد.  

 مرغانه جنگی:

شرح بازی :

بدین ترتیب هریک از بازیکنان در حالیکه تخم مرغی درمشت دستان خود دارند ، روبروی همدیگر می نشیند  بطوری که ،که قسمت بالای تخم مرغ آنها نمایان شود فردی که از قبل شروع کننده بازی است طوری با نوک تخم مرغ خود بر نوک تخم مرغ رقیب خود ضربه می زند تا تخم مرغ هرکدام از آنها  ترک برداشته شود ، فرد بازنده موظف (یعنی فردی که تخم مرغ او ترک برداشته است )یک عدد  تخم مرغ به فردی است که تخم مرغ آن سالم مانده بدهد بدین ترتیب بازی ادامه پیدا می کند در پایان فردی که بیشترین تخم مرغ بدست آورند برنده بازی می باشد ، تخم مرغ های بازیکنان عمدتا رنگ شده است که بچه در دید بازدید در ایام عید نوروز از خانواده ها هدیه می گیرند  .

سکه وجبی یاپول بازی:

شرح بازی :

سکه بازی ویا پول بازی 2نفر یا بیشتر در یک فضای باز در حالیکه هریک از بازیکنان تعدادی سکه دردست دارند ابتدا یک نفر از آنها از قبل با قید قرعه شمرش ویا شیر وخط مشخص شده سکه خود را در هر جهتی در نظر دارد پرتاب می کند سپس هریک از افراد با زکاوت خودشان بلافاصله سکه خودشان را در مکانی که فرد بازیکن اول پرتاب کرده می اندازند بطوریکه فاصله هریک از سکه به اندازه یک وجب یا کمتر قرار بگیرد سکه نفر اول متعلق فرد دومی می گردد ودر مرحله بعدی فرد برنده بازی در حالیکه سکه رقیب خودش را بر می دارد شروع کننده بازی می باشد ونفرات بعدی به همان ترتیب قبلی بازی را ادامه می دهند در صورتیکه فاصله دو سکه بیشتر از یک وجب شد ادامه بازی توسط دیگر بازیکنان ادامه پیدا می کنند بدین ترتیب فردی که بیشترین سکه را تصاحب نماید برنده بازی است وفرد بازنده به تعداد سکه باخت داده موظف است فرد یا افراد یرنده را سواری دهد  .

 زو یا کبدی:

روش بازی:

ابتدا بازیکنان به دوگروه چند نفره تقسیم می شوند وسپس یک خط صاف ومستقیم در وسط میدان بازی می کشند هر تیم یک خط صاف دیگر در سمت میدان بازی خود می کشند . افراد بازیکن پشت خطها قرار می گیرند از هر تیم در هر نوبت یک نفر به سمت تیم حریف حمله می کنند ،او پیوسته بدون اینکه نفس او قطع شود با گفتن زو یا کبدی، کبدی وبتواند یکی از بازیکنان حریف دست بزند واز خط وسط عبور دهد وبه بطرف میدان خودش برسد در این هنگام اگر نفس او قطع شدونتوانست به صورت پیوسته کلمه کبدی را را بازگو نماید بازنده بازی محسوب می گردد واز میدان بازی خارج می شود ۀ بازیکن حریف نیز سعی می نمایدفرد حمله کننده را بگیرد تا نفس او قطع شود که در این صورت نیز او بازنده می گردد در صورتیکه که فرد بتواند یکی از حریفان خود را دست بزند وبدون قطع شدن کبدی ، کبدی گفتن به میدان خود برسد آن حریف بازنده محسوب می شود .در نهایت گروهی که افرادی بیشتری از حریفش را از صحنه بازی خارج کرده باشد آن گروه برنده بازی است .

 خوروس جنگی یاتلاجنگی:

روش بازی :

یک بازی گروهی وبصورت 2نفره انجام می شود هر دوبازیکن در حالیکه یک پای خود را از پشت با دست  بالا می آورند

بصورت لی لی کنان در زمین بازی حرکت می کنند وهریک از بازیکنان سعی می کنند با حفظ تعادل با توان بالا به همدیگر ضربه بزنند هرکسی که توانست بدون اینکه پای خودش را به زمین بگذار د وتعادل حریف مقابل خودش بهم زنند وفرد کنترل خودش را ازدست بدهد وپای خودش را رها کند بطوریکه نقش برزمین شود آن فرد ضربه زننده برنده بازی محسوب است  ودر پایان فرد بازنده موظف است فرد برنده را سواری دهد بدین تریب بازی با شور نشاط خاصی ادامه پیدا می کند. 

دوز بازی :

روش بازی :

بازیکنان ابتدا روی زمین صاف ومسطح مربع چهار خانه ای ترسیم می کنند هرکدام از بازیکنان بنا به میل خودش باید تعدادی سه عدد لوبیا ویا نخود بصورت دلخواه در اختیار می گیرند بازی را شروع می کند نفر اول لوبیایی که  در اختیار دارد لوبیا خودش را روی یکی از زوایه خانه ترسیم شده قرار می دهد، نفر دوم نیزبلافاصله  نخود خودرا روی دیگر گوشه خانه های ترسیم شده قرار می دهد وهر یک از بایکنان سعی دارند  با هوشیاری کامل  هر سه نخود ویا لوبیا خودشان در روی یک خطوط  مستقیم قرار دهند هریک از بازیکنانی  توانست  هسته بازی خودشان زودتر در یک خط مستقیم قرار دهد آن فرد برنده بازی است شایان ذکر است قبل از شروع بازی با توافق هم عددی را جهت پایان بازی تعیین می کنند هرفردی که زودتر توانست به عدد تعیین  شده برسد آن فرد برنده بازی است .

سیاه بازی :

روش بازی :

بازیکنان در حالیکه دور تا دور اتاق نشسته اند، فردی که مسن تر از دیگران در مجلس حضور دارد را بعنوان ریش سفید یا اوستای بازی تعیین می کنند شروع بازی ،با شکلک هایی که از سوی اوستای بازی ایجاد می شود  آغاز می گردد  تا اینکه بتواند براحتی هریک ازافراد با زیکنان را را بخنده در آورد هر فردی که زودتر از همه خندید ویا اوستای بازی تشخیص دهد که هر کدام  از افراد زودتر  تبسم کرد  اوستای بلافاصله  بدلخواه یکی از افراد بازیکن را دستور کتک زدن می دهد آنقدر کتک فرد ادامه پیدا می کند تا ازسوی اوستای بازی دستور توقف بدهد ،در صورتیکه اوستای بازی نتوانست با شکلک های که از خود در می آورد بازیکنان را بخنداند بازیکنان نیز  با  شکلک هایی از خود نشان می دهند تا اوستای بازی از نوع شکلک بازیکنان تقلید کند وافراد حاضر در بازی، را بخنداند ودر ادامه بازی  با اشاره اعلام می کنند که صورت هم دیگر را دست بکشند ،فردی که از قبل تعیین شده بود با در دست داشتن زغال صورت فردی کناری خودش را سیاه می کند در این هنگام اگر شخصی بخندد ویا حرفی بزند آن فرد بازنده بازی  است ،اوستای دستور کتک زدن  را می دهد ،بدین ترتیب بازی تا پاسی از شب ادامه پیدا می کند

چوچلیک بازی یاچوچلک بازی:

روش بازی :

این بازی بصورت گروهی است یک گروه در بالای تپه  جایکه تقریبا مسلطب بر گروه بعدی باشند با در دست داشتن یک عدد چوب تقریبا 30سانتی ویک عدد چوب تقریبی 1متری بازی را شروع می کنند، وگروه دوم در فاصله تقریبی 20متری قرار می گیرند  گروهی که در میدان بازی ایستاده اند با چوب 1متری که در دست دارد چوب کوچک (چلیک ) را به طرف گروه مقابل پرتاب می کنند وگره مقابل اگر چنانچه رو هوا چو چلیک را با دست بگیرد جای آن دو گرو عوض می شود در غیر اینصورت گروه مذکور می بایستی چوب چلیک از جاییکه برزمین افتاده را  بصورت زو کنان بدون قطع شدن نفس چوب را  به میدان بازی بیاورد اگر چنانچه فرد مذکور نتوانست خود رابدون قطع شدن زو بصورت زوکنان به میدان بازی برساند موظف است چو چلیک را  در مسیر راه به هم بازی خودش بسپارد تا ان فرد چوچلیک را به میدان بازی بیاورد در غیر اینصورت فرد آورنده چوب موظف است فرد یا افراد مقابل را سوار بر دوش بکند وبه محل شروع بازی بیآورد بدین ترتیب جای بازیکنان عوض می شودو  بازی ادامه پیدا می کند.

بازیهای ترکمنی

آی ترک ، گون ترک:

شرح بازی:

این بازی کودکانه ترکمنی بیشتر در شب چهادرهم هرماه –هنگامی که ماه به صورت کامل است – برگزار می شود . این بازی به عنوان یک بازی دخترانه معمول بود اما در دهه های اخیر در ان تغییراتی رخ داده وپسران و دختران به اتفاق یا جداگانه در عروسی ،اعیاد ونیز در شب های ماه رمضان به این بازی می پردازند. موضوع بازی رسم خواسنگاری است . برای شروع بازی معمولا دو نفر پیش قدم می شوند که به عنوان سردسته و رهبر بین بازیکنان  مقبولیت دارند واصطلا حا" او را وکیل می نامند . وکیل  برای انتصاب دیگر بازیکنان بین افراد قرعه کشی می کند وابتکار را براساس قواعد بازی دیگری به نام یوزوک انجام می دهد . افراد هر دسته به تعدادمساوی انتخاب می شوند وپس از آن برای تعیین نقش سر دسته ها قرعه کشی دیگری به وسیله پرتاب کلاهی به هوا انجام می گیرد . پس از پایان کار دو دسته در مقابل یکدیگر به صف می ایستند ،سپس دسته اول نقش خانواده ی داماد را بازی می کنند شروع به خواندن بیتی می کنند دسته دوم – این دسته نقش خانواده عروس را به عهده دارد – با بیتی به او پاسخ می دهد بدین ترتیب :

وکیل دسته اول : آی ترک گون ترک ماه را می خواهیم خورشید را می خواهیم

بیزدن سیزه کیم گرگ5  شما از ما چه کسی را می خواهید

وکیل دسته دوم در پاسخ می گوید:

...دیین شوم گرک که جسور وشجاع باشد

سه نقطه نام یکی از این بازیکان طرف مقابل را می برند.

وبعد می گوید :هر کمه گلجک گرک برای هر دختری وقتی معین شده است ( هر وقت قسمت باشد عروس می شود )

وسپس وکیل دسته اول می گوید:

اووی ینگلی15  گرک لازم است لنگه ای همراه او باشد ( لنگه فردی است در شب زفاف همراه عروس می باشد زن کار آمد وبا تجربه واز نزدکان عروس )

وکیل دسته دوم در جواب می خواند :

آردی تنگلی16 گرک همراه او (داماد)پول نیاز است (یعنی داماد باید طلا ونقره داشته باشد تا بتواتند از عهده شیر بها برآید )

بالاخره  وکیل دسته ی اول می گوید:

سایراب دوران دیلی قیز17 گرک دختری باید باشد که  مثل بلبل بخواند زبانش از طلا باشد، هنرمند وخوش سرزبان باشد)

پس از رد وبدل شدن ابیات ودر میان شادی وهلهله کشیدن، بازیکنان ،فردی مشخصی که در ابتدا ی بازی از طرف وکیل دسته اول تعیین شده است ، به طرف دسته دوم هجوم می برد  در این هنگام افراد دسته دوم  دست های هم را محکم می گیرند  تا یکی از افراد دسته دوم را با کشمکش وجدال از دیگران جدا کرده به دسته ی خود ملحق کند ودر واقع به گروگان بگیرد ضمن اینکه سعی می کند خود به دست آنان گرفتار نشود ،زیرا اگر فردی از افراد دسته ی اول دوبار به گروه دسته ی دوم برود ،بازی به هم می خورد وباید با انتخاب مجدد افراد وتعیین نقش دسته ها بازی را شروع کرد .

بازی هر بار پس از به گرو رفتن یکی از افراد دسته ی دوم وبا خواندن متن کامل ابیات ادامه می یابد در پایان دسته ی بازنده طبق قرار قبلی هزینه ی باخت خود را می پردازد.

جایزه بازی عمدتا انواع خوراکی است ویا این که در پایان بازی برندگان از بازنده  کولی (سواری)می گیرند.

گورش :

شرح بازی :

گورش نام یک بازی سنتی  مختص تر کمن صحراست که جهت بالا بردن قدرت بدنی وایستادگی آنها در مقابل حریف که بیشتر در مراسمات جشن سرور ویا افرادی (مرد)که به سن 63 سالگی رسیدند انجام می شد .

این نوع کشتی در دو گروه( چاریرچی )افراد مبتدی وحرفه ای وهمان پهلوانان انجام می شود در حالیکه هریک از کشتی گیران دور کمر خودشان را با شال می بندند وقبل از شروی کشتی توسط پشکسوت کشتی که نقش داور بازی را عهده دار می باشد شال کشتی گیران محکم می کشد وسپس با کف دست بر پشت دو کشتی گیر می کوبد که نشانه تایید بر بستن شال کشتی گیران می باشد در این مرحله هر دو گشتی گیر با اجازه پشکسوتان وارد زمین می شوند در  حالیکه به همدیگر دست می دهند دو کشتی گیر در روبروی هم قرار می گیرند بطوری که سر طرف مقابل روی شانه چپ طرف دیگر واقع می گردد .دست چب هر کشتی گیر ، از زیر بغل دست راست طرف مقابل عبور می کند ودر قسمت کمر،شال را می چسبد که ممکن است چنگ زدن به شال ،در قسمت راست یا چپ کمر طرف مقابل باشد دست راست هر کشتی گیر ،ضمن عبور از ساعد دست چپ رقیب به شالی که به پای چپ مقابل بسته شده است چتگ زده می شود کشتی با سوت داور شروع می شود حریفی که قوی تر ویا زرنگتر است با قدرت بازوانش طرف را از زمین کنده وروی دست هایش در هوا بلند می کند که ممکن است اورا چند بار دور تاب داده تا تعادلش را به هم زند ،بعد ضربه کند وپشت اورا بخ خاک بمالد میا در همان لحظه اورا به خاک می مالد بدین ترتیب برنده کشتی توسط داور در بین حاضرین بالا می رود وکشتی گیر پیروز صورت کشتی گیر بازنده می بوسد وسپس جایز نقدی به برنده کشتی که از قبل از طرف خانواده داماد در نظر گرفته شده توسط داور به فرد برنده می دهند.

غوشاق آتدی:

درباره بازی:

یکی از کهن ترین بازیهای بومی و محلی ترکمنها غوشاق آتدی نام دارد. زمانی که امکانات ورزشی و تفریحی در این منطقه مطرح نبوده مردم ترکمن این بازی را بعنوان یک سرگرمی وبازی دنبال می کردند.دراین بازی شالی رابه هم میریسندکه درزبان محلی آن راغوشاق می نامند، چنان سفت و محکم میشود که هرگاه تعلل وکم کاری کنی چنان بر پشتت فرود می آیدکه آه از نهاد آدمی بلند می شود.

شرح بازی:

در این بازی نیز بازیکنان به دو گروه مساوی تقسیم می شوند و دو نفر را بعنوان رهبر گروه و یا خان انتخاب مینمایند و نفرات دیگر دو به دو با انتخاب نامی مستعار نزد رهبران گروه برمی گردند و بدین ترتیب به دو گروه مساوی تقسیم می شوند. این دو گروه رو در رو در فاصله تقریبی ۲۰متری ازهمدیگر قرار می گیرند ، گروهی که غوشاق در دست آنهاست یکی ازافراد گروه خود را پشت سر حریف قرار می دهند و غوشاق را بطرف فردی که پشت سر گروه مخالف قرار دارد می اندازند. اگر غوشاق به دست او رسید در اولین اقدام شروع به زدن حریف میکند. حریف نیز سعی دارد خود را به گروه مخالف که در فاصله ۲۰متری آنها قراردارد برساند ،ا گر موفق به فرار شدند غوشاق را از آنها تحویل میگیرند و جای دو گروه عوض میشود و اگر هم موفق به فرار نشدند و یکی از اعضای گروه با غوشاق زده شد ، از محل ضربه خوردن تا محل گروه مخالف به آنهاسواری می دهند،این بازی همچنان ادامه پیدا می کند ودر نهایت در شماره های ۱۰یا ۲۰که بیشترین امتیاز را کسب کرده اند برنده بازی معلوم می شود.

سربلندوپیروزباشید

محمدرضاافراز-مزرعه کتول


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: بازی های محلی استان گلستان ومنطقه کتول , بازی های محلی استان گلستان , بازی های محلی منطقه کتول , بازی های محلی ایران


تاريخ : ۱۳٩۳/۸/۱٩ | ٥:٠٤ ‎ب.ظ | نویسنده : محمدرضا افراز | نظرات ()
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.