تاریخچه شهرستان علی آبادکتول-گلستان

علی‌آباد کَتول (علی‌آباد)، شهری است در استان گلستان ایران. این شهر مرکز شهرستان علی‌آباد این استان است. این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ به عتوان سومین شهر استان از نظر جمعیت می‌باشد.

تاریخچه علی آباد کتول

با انجام عملیات بررسی و شناسایی کارشناسان سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان گلستان تاریخ علی آباد کتول ۷۰۰۰ سال برآورد شده است.

این تخمین بر اساس آثار شناسایی شده شامل محوطه، تپه و بناهای تاریخی است و بناهای شناسایی شده متعلق به دوران اسلامی است که شامل ۴ حمام، یک بنای مسکونی یک پل و یک آسیاب آبی است که بیشترین آثار شناسایی شده در بخش جلگه‌ای شهرستان کتول قرار دارد.

وصف علی آباد کتول در کتاب مازندران و استرآباد

از نظر جغرافیائی

بلوک کتول در جنوب شرقی استرآباد و در جنوب استرآباد رستاق واقع است حدود آن از کوهستان تا صحرائی است که در دست ترکمنهاست. و محدود است به رود کرک و جلگه کمالان از شرق به نهر سرخ محله و از شمال به اراضی دوجی و از جنوب به میقان در بسطام طول آن از شرق به مغرب تقریباً ۱۰ مایل و از شمال به جنوب ۳۰ مایل است قسمت عمده آن پوشیده از جنگل است و صحرای علفزار نیز دارد.

کمربندی قدیم علی آبادکتول

وجه تسمیه علی آباد کتول

بر اساس روایات شفاهی، این اسم مرکب از سه کلمه علی، آباد و کتول است که علی مخفف امیر الامراء العظام علی محمدخان کتولی سوار کتول و داروغگی طایفه دوجی و کتول بوده و آباد به معنای عمارت است، علی آباد کتول قبل از اینکه این نام را به خود بگیرد طبق گفته محققین و تاریخ شناسان " کمال غریب " نامیده می‌شد.

قبل از استقرار و اقتدار علی محمد خان کتولی دهی بوده‌است. خاندان کمال غریبی از خان های بزرگ منطقه گرگان بعد اسلام بودند.که در زمان رضاخان بعلت مخالفت با طرحهای کشف حجاب ، اعدام یا تبعیدوزندانی شدند.افراد این خاندان بزرگ هم اکنون در روستای میرمحله شهرستان گرگان زندگی میکنند.به همین علت نام این بخش از گرگان را بخش کمالان می نامند که برگرفته از نام قدیم خاندان کمال غریبی می باشد.

مقبره شهداء علی آبادکتول

معنای واژه کتول

کتول از دو واژه اوستایی کته (KATA) و اول (UL) تشکیل شده‌است. کته به معنای جا و مکان و اول به معنای شیب، دره و گودال می‌باشد. و کتول به مجموعه آبادیها گفته می‌شود که در درون دره و کوه قرار دارند.

از این واژه نخستین بار در کتاب روضه الصفا (در سال۱۰۷۸ هـ. ق) یاد شده‌است. همچنین (۳۲۸ سال پیش) در زبان پهلوی نیز کلمه کتول از دو واژه کت KAT به معنای جا و مکان و اول UL به معنی به بالا یا سوی بالا و بلند بکار می‌رود و کتول به مجموعه آبادیهایی گفته می‌شود. که در درون دره و شیب واقع شده باشند. و این واژه دارای معانی و تعاریف گوناگونی است.

موسیقی علی آباد کتول

علی آباد کتول از نظر جغرافیایی شرقی ترین مناطق تبری زبان و از اصلی ترین بلوک استرآباد قدیم محسوب می‌شود.

نزدیکی این منطقه با بسیاری از نواحی ترکمن نشین و از سوی دیگر همسایگی با خراسان پیچیدگی شگفتی را در مجموعه فرهنگ شفاهی علی آباد موجب شده‌است.

می‌توان دو جریان بزرگ موسیقیایی یعنی خراسانی و ترکمنی را در بعضی از مقامات موسیقی کتول شاهد باشیم که شاخه تنومند موسیقی کتولی ریشه‌های خود را از سمت شرق به خاک‌های خراسان و مناطق ترکمن نشین و کرد نشین آن و از سوی شمال به دشتهای ترکمن نشین دوانده‌است.

اساس ساختار موسیقی کتول متکی بر سه مقام آوازی به عنوان هرایی ؛راسته مقام و کله کش است .هر چند این سه مقام خود دارای انواع دیگری نیز هستند که به حس مجریان و چگونگی بلندی یا کوتاهی جملات ان به هنگام اجرا بستگی دارد .

از قدیم الایام خنیاگران کتول این سه مقام را بر اساس سلیقه وذوق فردی واتکا به سنت بداهه خوانی و بداهه نوازی به اشکال مختلفی اجرا نموده‌اند که پس از شکل گیری و تثبیت به نام انها نامدار شد .

بر همین مبنا پس از سالیان دراز دهه مقام به مجموعه مقامات موسیقی کتول افزوده شد که هر یک از انها به نام خنیاگران پدید اورنده خوانده می‌شود از نمونه اینکه مقامات می‌توان از مقام علی محمد صنم مقام یحیی گالش ومقام حسنخانی یاد کرد وو جه تمایز بین این مقامها در اجرای پرشتابتر و سریعتر ان است.

بدین معنی که راسته مقامها پر شتابتر سریعتر کوتاهتر و هرایی‌ها وکله کشها کشیده تر و سنگینتر و طول جملات آن از راسته مقامهای بلندتر میباشد.

مردم علی آباد کتول

مردم کتول ازبومیان استان و فارس زبان هستند. کتولی گویشی از فارسی باویژگی‌های تبری مازندرانی است.

عمده جمعیت شهر را به ترتیب کتولی‌ها و سیستانی ها و خراسانی ها و شاهرودی ها و ترکمن‌ها نیز در این شهر ساکن هستند.

مذهب مردم شهر شیعه اثنی عشری است. علت این نام: کتول در اوایل دوره قاجاریه کتول به ۱۸ تیره اصلی تقسیم می‌گردید.

در دوران ناصرالدین شاه، کتول یکی از ۶ بلوک ناحیه استرآباد بود.)علی آباد کتول روستا های مختلفی دارد که عبارتند از:برفتان ؛پیچک محله ؛مزرعه کتول ؛کرد آباد و خارکلاته که البته یه محله است ولی روستاش خولیندره است;و همچنین محله علی‌آباد که قدیمی‌ترین محله شهر محسوب شده و به نام شهر علی‌آباد نیز می‌باشد.

گویش علی آباد کتول

زبان و گویش کتولی شاخه از زبان تبری مازندزانی بوده اکثر بومیان منطقه و حتی مهاجران به این شهر آمده‌اند به راحتی این زبان صحبت می‌کنند البته ریشه این زبان فارسی بوده و شاید کسانی که با این زبان آشنا نباشند در هنگام صحبت چیزهایی از ان را متوجه شوند. با توجه به اینکه شهر در کنار منطقه فندرسک قرار گرفته شاید کلماتی از زبان فندرسکی وارد این زبان شده باشد.

روستاها و ییلاقات علی آباد کتول

روستاهای مزرعه کتول،چینو، خولیندره، مایان، نرسو، ریگ چشمه، چلی، بالا چلی، گنو، غریب آباد، چه جا، لنگو، سیاه مرز کوه، نرسو، افرا تخته، الستان، وسیع سرو، زرین گل، کرد آباد و اسلام آباد، زیر مجموعه علی‌آباد کتول قرار دارند.

مناطق دیدنی و گردشگری علی آباد کتول

آبشار خزه‌ای کبودوال، سد علی آباد کتول - دو دهنه زیبا و بکر محمد آبادکتول و زرین گل با ییلاقات زیبا ی آن: روستاهای چینو، خولیندره، مایان، نرسو، ریگ چشمه، چلی، بالا چلی، گنو، غریب آباد، چه جا، لنگو، سیاه مرز کوه، نرسو، افرا تخته، الستان، وسیع سرو و منطقه کوهستانی چلی،بالاچلی ، شاه وار، از مهمترین مناطق گردشگری این شهرستان می‌باشد

اماکن مذهبی

  1. امامزاده آخران روستای الستان
  2. امامزاده جعفر (امامزاده گنو)
  3. امامزاده زیلان
  4. امامزاده الازمن
  5.  امامزاده ساورکلاته
  6. امامزاده عبداله - معصوم آباد فندرسک
  7. امامزاده زیر کلا برفتان
  8. امامزاده شیخان واقع در منطقه عباس آرام محمد آباد کتول

موفق وسربلند باشید

محمدرضا افراز-مزرعه کتول


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: تاریخچه شهرستان علی آبادکتول-گلستان , تاوجه تسمیه شهرستان علی آبادکتول , تاریخچه کتول , کتول یعنی چه؟


تاريخ : ۱۳٩۳/۸/٢۸ | ٩:٤۱ ‎ب.ظ | نویسنده : محمدرضا افراز | نظرات ()
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.